در آن زمان مارشال فن درگولتز « 1 » آلمانى مستشار نظامى آلمان در پايتخت عثمانى از طرف دربار برلن رياست عالى اين حوادث را داشته است و فن‌درگولتز همان « كنت كانيتز » را كه زير دستش بود مأمور كرد اين عهدنامه عجيب را امضاء كند . اين عهدنامه تاكنون در ايران انتشار نيافته است و من « 2 » آن را از روى متن فرانسه كه به امضاى دو طرف رسيده است براى خوانندگان ترجمه مىكنم . « 3 » كنت كانيتز نماينده مجاز امپراطورى آلمان به نام دولت خود با جناب آقاى نظام السلطنه قرارداد ذيل را امضاء مىكند : 1 . جناب نظام السلطنه رياست جنبش ملى براى رهايى را به عهده مىگيرد . همه نفوذ و همه وسايل خود را به كار خواهد برد كه جنگ با روسيه و انگلستان را تا صلح عمومى يا لااقل تا زمانى كه دولت ايران استقرار بىطرفى و استقلال كامل خود را به دست نياورده باشد به پايان برساند . 2 . دولت آلمان تا پايان جنگ فرماندهى تمام نيروهاى ملى ايران و رياست همه لشگريان آلمانى و ترك را در ايران در برابر روسها و انگليسها ، بجز آنهايى كه در آذربايجان هستند ، ضمانت مىكند . 3 . جناب نظام السلطنه صريحا اظهار مىكند كه حاضر است از دستورهايى كه جناب مارشال فن‌درگولتز يا جانشين او مىدهد ، پيروى كند . 4 . دولت آلمان يك دسته صاحب‌منصب در اختيار جناب نظام السلطنه مىگذارد كه ستاد ارتش خود را از آن تشكيل دهد . اين ستاد نقشه عمليات را ترتيب خواهد داد كه پس از تصويب جناب نظام السلطنه مجرى خواهد شد . در موقع اختلاف در ميان جناب نظام السلطنه و ستاد ارتش براى حل آن كميسيونى مركب از جناب نظام السلطنه و آتاشه نظامى آلمان و رئيس ستاد آلمان و كسى كه جناب نظام السلطنه معين خواهد كرد ، تشكيل خواهد شد . 5 . دولت آلمان اسلحه و مهمات لازم براى جنگ را در « 4 » اختيار جناب نظام السلطنه خواهد گذاشت و مراقب خواهد بود كه لشگريان امدادى ترك و آلمان به ايران فرستاده شوند . 6 . دولت آلمان هر اندازه كه لازم باشد مخارجى را كه جنگ پيش آورد بوسيله وجوهى كه در

--> ( 1 ) . اصل : درگو درگولتز . ( 2 ) . يعنى استاد سعيد نفيسى . ( 3 ) . چقدر به جا بود كه جناب آقاى نظام ما فى براى روشن شدن صفحاتى از تاريخ ميهن عزيزشان متن فارسى اين قرارداد يا عهدنامه تاريخى را در ضمن شرح كامل ماوقع منتشر مىساختند . نگارنده مكرر شنيده كه مرحوم نظام السلطنه كه خود اهل فضل و قلم بوده‌اند يادداشتهايى از سوانح زندگى خود داشته‌اند كه اگر آنها چاپ و منتشر گردد نور على نور خواهد بود . ( 4 ) . اصل : به .